Het schervengericht

Als laatste boek van mijn leeslijst heb ik 'Het Schervengericht' door A.F.Th. Van Der Heijden gelezen. Uitgegeven in Amsterdam, druk 11, januari 2010 door De Bezige Bij. Eerste druk uit 2007, door Querido. Deze uitgave bezit 1043 bladzijdes. Het boek gaat voornamelijk over Roman Polanski, een bekende regisseur. Zijn vrouw is in 1969 vermoord door volgelingen van Charlie Manson in diens opdracht. Manson en de moordenaars zijn hiervoor levenslang de cel in gegaan. In 1977 wordt Polanski zelf de cel ingestuurd. Hij heeft seks gehad met een 13-jarig meisje en moet voor een psychologisch 6 weken in de cel verblijven. Aangezien hij daar niet herkend wil worden, neemt hij een baard, bril en schuilnaam: Remo Woodehouse. Hij meldt zich vrijwillig aan om zijn afdeling schoon te maken met een medegevangene. Deze medegevangene heeft een compleet omzwachteld hoofd, omdat hij in een andere gevangenis in brand gestoken is. Na een aantal gesprekken gevoerd te hebben blijkt dat deze man Charlie Manson is. Dit is voor Remo een schokkende ontdekking, en veel gesprekken volgen. Remo wil de redenen van Charlies acties achterhalen. Uiteindelijk lukt hem dat, maar niet zonder hevige fysieke en mentale confrontaties. Terwijl dit hele verhaal verteld wordt, komt er langzaamaan naar voren dat de ontmoeting van de twee geen toeval is: een man, Spiros Agraphiotis ofwel De Griek, heeft hen stiekem bij elkaar laten plaatsen en is expres gevangenenbewaarder geworden in de periode dat de twee mannen elkaar weer ontmoeten. Hij blijkt door het verhaal heen een onsterfelijk figuur te zijn, en heeft een kleine hand gehad in de eerdere acties van Charlies sekte. Hij hoopt de uitvoer van Charlies plannen te doen herleven, maar dot mislukt. Na deze periode in de gevangenis vertrekt hij terug naar Nederland, om zich te focussen op een kind in wie hij een groot toekomstig leider ziet. De rechter die Polanski eerder berechtte wil diens straf verlengen. Om dit te ontkomen vlucht Polanski naar Parijs, zijn geboortestad. Tijdens de vlucht naar zijn tussenstop, Londen, komt hij naast Agraphiotis te zitten. De mannen hebben nog wat gesprekken, maar niet zo veel over de gebeurtenissen in de gevangenis. Meer over Romans verleden. Het verhaal eindigt met Polanski in Parijs die een interview doet over zijn volgende film en Agraphiotis die in Amsterdam plannen maakt voor het kleine kind.
Ik heb dit boek gekozen omdat ik op mijn leeslijst een niveau-6-boek wilde hebben, en ik begrepen had dat dit boek een van de twee leesbare niveau-6-boeken is. Bovendien trok het plotidee mij erg aan.
Een aantal motieven komt voor in het verhaal. Een daarvan is het verwerken van Remo's verdriet om de moord van zijn vrouw. Voor zijn gevangenneming had hij zichzelf nooit de tijd gegeven om zijn rouw te verwerken. In de gevangenis wordt hij echter geconfronteerd met de moordenaar van zijn vrouw en komt hij veel te weten over de voorgeschiedenis ervan. Geholpen door twee periodes in een isoleercel overdenkt hij de gebeurtenissen veel en komt hij er wat meer tot rust mee. Hij ziet ook in dat zijn leven tussen de moord en zijn gevangenneming niet zo veel voorstelde: zijn reputatie was al slecht en zijn films van die tijd vond hij achteraf gezien niks. Een ander motief waar Remo mee te maken krijgt is zijn behandeling door het Amerikaanse rechtssysteem. Wat hem betreft is die behandeling oneerlijk: in flashbacks herleeft hij zijn verhoor kort nadat hij is opgepakt, waarin de ondervragers zelf de antwoorden bij elkaar deduceerden op hun vragen. Zijn rechter handelt meer uit persoonlijke belangen om populairder te worden onder de leden van een rijkeluisclub. Hierom veroordeelt hij Polanski strenger dan nodig was. Een ander motief dat ik moeilijk te begrijpen vond, is iets wat voortkwam uit de gesprekken tussen Manson en Polanski. Een van de doelen van Manson was om de angst voor de toekomst en de dood om te zetten in een angst voor het verleden en de geboorte. Remo snapt hier eerst helemaal niks van en heeft er geen begrip voor. Maar tijdens zijn tweede periode in een isoleercel beleeft hij, in zijn hoofd, de moord op zijn vrouw vanuit het perspectief van zijn ongeboren zoon. Hij ervaart daardoor de hulpeloosheid voor je geboorte, hoe je niks kunt doen aan de gebeurtenissen die je leven voorafgaan. Hierdoor begrijpt Polanski het denkbeeld van Manson, maar hoe dat invloed heeft op het verhaal, of wat hier de betekenis van is, heb ik helaas niet begrepen. Een motief dat Agraphiotis ondergaat is het volgende: het beïnvloeden van het leven. Wat voor persoon hij nou is, blijft in het verhaal onduidelijk. Wat echter wel zeker is, is dat hij een soort revolutie wil ontketenen. Charlie wilde hetzelfde, dus Agraphiotis besloot hem ongezien te helpen. Helaas voor hem faalt Charlie. Zodra hij ontdekt dat Polanski naar de cel moet, creëert hij een mogelijkheid om hem in hetzelfde cellenblok als Charlie te plaatsen, in de hoop dat er iets gebeurt wat Charlies revolutie alsnog kan ontketenen. Dit ziet hij zelf als het beïnvloeden van toeval. Ditmaal faalt . Bij zijn terugkeer naar huis komt hij onverwacht weer Polanski tegen in het vliegtuig. Weer heel toevallig, maar deze keer niet zijn doen. Dit geeft aan dat het leven moeilijk te beïnvloeden is. Dit wordt volgens mij nog een tweede maal duidelijk, al ben ik hier weer niet helemaal zeker. Agraphiotis geeft aan het kind dat hij als toekomstig leider ziet een zakmes cadeau voor diens vierde verjaardag. Zodra het kind het mes laat vallen besluit hij het niet zelf op te rapen wegens zijn zere voetjes. Dit komt op mij zwak over. Agraphiotis merkt dit niet, wat beteken dat hij misschien weer iemand ondersteunt die later zal falen.
Het thema van het boek is voor mij het ondergaan van een catharsis. Polanski gaat de cel in als type dat zich boven vanalles verheven voelt en zich als oneerlijk behandeld ziet. Oneerlijk behandeld is hij ook wel, maar zijn geluk gaat hij in de gevangenis anders zien. Hij ziet dat hij zich groter voelde dan hij was: zijn films in die tijd waren niet zo goed, hij was meer bezig met womanizen dan met aan zijn verloren vrouw en kind terug te denken. In de gevangenis wordt hij met dit alles geconfronteerd en stapt hij naar buiten als een herboren mens. Hij wil betere films gaan maken, hij heeft zijn rouw eindelijk verwerkt en kan weer aan de slag.
Dit boek is een van mijn favorieten van mijn leeslijst geworden, en tevens een van de leukste boeken die ik in lange tijd gelezen heb. Het verhaal heeft een excellente opbouw, waar details langzaam toegevoegd worden. En door de hoeveelheid details is dit een zeer rijk verhaal. Doorgaans komen de details uit de werkelijkheid of zijn ze daarop gebaseerd. wat het verhaal ook nog eens realistisch doet aanvoelen. Het taalgebruik is niet erg ingewikkeld, wat het boek erg snel doet lezen ondanks de meer dan duizend bladzijden. De inhoud is vaak wel erg moeilijk te begrijpen, mede door het feit dat je enige voorkennis moet bezitten over de moorden van Manson en dergelijke zaken. Maar ook zijn sommige dingen moeilijk te begrijpen omdat ze in serieverband staan: dit is slechts één boek uit een serie. Het einde was voor mij bijvoorbeeld wat onduidelijk. Chronologisch gezien is dit boek soms ook moeilijk te volgen. Het zit vol met flashbacks die als raamvertelling verhaald worden alsof ze het heden zijn in het verhaal. Dit moet goed in de gaten gehouden worden, anders kunnen dingen verkeerd begrepen worden. Ook wordt vaak niet duidelijk aangegeven wie een hoofdstuk vertelt: Polanski of Agraphiotis. Vooral aan het vertelde kan ontdekt worden wie er vertelt. Ook hier moet op gelet worden. Het is echter wel zo, dat de personages erg gedetailleerd weergegeven worden. Alles wat in hun hoofd rondgaat wordt beschreven en hierdoor leer je het personage zeer goed kennen. Zo goed heb ik dit nog nooit uitgevoerd gezien.
Als het lukt om goed op orde te houden wat wanneer gebeurt en wie wat doet, is dit een geweldig boek om te lezen. Het simpele taalgebruik zorgt voor een snelle gang door het grote aantal bladzijdes en de gecompliceerde inhoud geeft wel genoeg stof tot nadenken. Het is soms echter wel moeilijk om te begrijpen wat er nou precies met iets bedoeld wordt. Ik heb een aantal keer in deze tekst staan dat ik niet weet wat er precies met iets bedoeld wordt, dit is moeilijk te overkomen helaas. Dit staat echter niet in de weg bij het feit dat dit een overweldigend werk is, met zeer veel detail. Zoals eerder gezegd: een van de leukste boeken in een lange tijd voor mij.
Wederom ontbreekt die balk: Het zwarte gebied zou erg dichtbij de rechtergrens van de balk zitten, tussen 1/10 en 1/5 balklengte van de rechtergrens af.