De Aanslag

Dit boekverslag gaat over De Aanslag van Harry Mulisch. Uitgegeven in Groningen door Wolters-Noordhoff. Druk niet gegeven, Kroonlijsters uitgave. De eerste druk verscheen in 1982. Deze uitgave bevat 204 pagina's. Het boek gaat over Anton Steenwijk. Met zijn ouders speelt hij in de Tweede Wereldoorlog een spelletje Mens-Erger-Je-Niet, wanneer er voor het huis van hun buren een man wordt neergeschoten: NSB'er Fake Ploeg. De buren slepen het lijk naar voor het huis van de Steenwijks. Antons broer Peter wil het lijk nog terugslepen, maar wordt verhinderd door de komst van Duitse militairen. Gezien de nieuwe ligging van het lijk worden de Steenwijks van deze aanslag verdacht en gaat hun huis in de brand. Anton weet te ontsnappen en wordt een nacht lang in een cel vastgehouden. Hier ontmoet hij een vrouw, die emotioneel hevig reageert op dit nieuws. Anton groeit hierna bij zijn oom en tante op. Vervolgens worden verschillende periodes uit zijn leven beschreven: steeds periodes waarin Anton ontdekkingen doet en mensen ontmoet die ervoor zorgen dat hij meer over de aanslag te weten komt. Waarom daar, door wie en waarom het lichaam verplaatst werd.
Een aanleiding om dit boek te lezen was om in ieder geval een boek van de Grote Drie op mijn leeslijst te hebben. Tevens klonk het boek wel interessant, anders had ik het überhaupt niet gekozen.
Een van de motieven die voorkomt in het verhaal  is het langzaamaan ontmoeten van steeds meer mensen die in verbinding staan met de aanslag die ooit voor Antons huis gepleegd is. Dit toont aan hoe een gebeurtenis als zo'n dergelijke een mens een heel leven kan blijven achtervolgen, zowel fysiek als mentaal. Elke ontmoeting zet hem namelijk weer aan het denken over de gebeurtenissen, wie nou de schuldige is. Een tweede motief is het steeds terugkeren van dobbelstenen in het verhaal. De aanwezigheid van een dobbelsteen in het verhaal toont aan dat er iets belangrijks gebeurd is in Antons leven. Het thema van het boek is omgaan met en verwerken van een traumatische gebeurtenis, en met name het uitzoeken wie schuldig is aan de gebeurtenis. Anton heeft lange tijd geen last van de herinneringen aan de gebeurtenis, maar naarmate hij er steeds meer van te weten komt, gaat het hem steeds meer lastigvallen. Pas als hij precies weet hoe en waarom het gebeurde gebeurd is, vindt hij weer rust.
Het boek vond ik leuk om te lezen. Mulisch gebruikt weinig ingewikkeld taalgebruik, wat ervoor zorgt dat het verhaal erg snel te lezen is. De inhoud bevat echter vaak cryptische dubbele betekenissen, die soms om pauzes om het gezegde te overdenken vragen. Zo is er de volgende zin: "Maar veel kon binnenlandse politiek hem ook toen niet schelen: ongeveer zoveel als de overlevende van een luchtramp geïnteresseerd is in papieren vliegtuigjes." Deze zin kan erg letterlijk opgevat worden, waarbij het simpelweg zou betekenen dat binnenlandse politiek Anton niet veel interesseert. Maar bij het nadenken over de zin dacht ik bij mezelf: een overlevende van een vliegtuigramp wil niet aan vliegtuigen en aanverwante zaken denken, omdat het slechte herinneringen bij hem ophaalt. Hoe zit dat bij Anton? Krijgt hij ook slechte herinneringen door aan politiek te denken? Dat is, volgens mij, wel zo. De aanslag op Fake Ploeg was immers, in bepaalde opzichten, een politieke. Ploeg was NSB'er, volger van het nationaal-socialisme. De bijbehorende staatsvorm wekte veel weerzin bij de bevolking. Hij werd neergeschoten door een communist, ook weer een politieke beweging die controverse ondervond van velen. Deze botsing, voortkomend uit verschillende politieke idealen, heeft een grote, traumatische invloed gehad op Antons leven, en daarom denkt Anton liever niet aan politiek, vooral niet over politieke tegenstrijdigheden en botsingen.
De weergave van personages vond ik ook leuk. Antons gedachten worden duidelijk omschreven, zodanig dat je steeds goed weet wat voor persoon hij is en hoe zijn persoonlijkheid verandert door de jaren heen. Andere figuren, die Anton ziet, beschrijft en beoordeelt, worden ook op zo'n manier beschreven dat men een goed beeld krijgt van wat voor personen het zijn. Ondanks dat ik het boek leuk vond, is het bij lange na niet mijn favoriet op mijn leeslijst. Dit komt doordat de manier van schrijven weliswaar het verhaal goed op gang houdt, maar het weinig spanning opwekt. Daar is dit ook helemaal het verhaal niet voor. Spanning is helemaal niet belangrijk in het verhaal, ontdekking en ontwikkeling des te meer. Hoewel ik snap dat dit voor het verhaal zo moet, mis ik de spanning toch een beetje.
De balk is ondertussen gevonden, dus hier is hij weer.